تسلط بر چرخه بازار – فصل دوازدهم – ترکیب همه‌چیز با هم؛ چرخه بازار

بنیادها در مقابل روانشناسی بازار

در این قسمت، فصل دوازدهم از کتاب «تسلط بر چرخه بازار» با عنوان «ترکیب همه‌چیز با هم؛ چرخه بازار» را بررسی می‌کنیم. این فصل نشان می‌دهد که چگونه چرخه‌های مختلف اقتصادی، اعتباری و روانی در کنار هم قرار گرفته و رفتار کلی بازار را شکل می‌دهند.

هاوارد مارکس توضیح می‌دهد که دو عامل اصلی در تعیین قیمت دارایی‌ها نقش دارند:

1. بنیادها (Fundamentals): عواملی واقعی مثل سودآوری شرکت‌ها، جریان نقدینگی، کیفیت مدیریت و وضعیت کلان اقتصادی.
2. روانشناسی بازار (Psychology): احساسات و نگرش سرمایه‌گذاران نسبت به این بنیادها.

نکته مهم اینجاست که در بسیاری از مواقع، روانشناسی بازار از خود واقعیت‌ها بسیار مهم‌تر می‌شود. اگر بازارها کاملاً بر اساس عوامل بنیادی حرکت می‌کردند، نوسان قیمت‌ها بسیار کمتر از واقعیت فعلی بود. اما در دنیای واقعی، قیمت‌ها بسیار بیشتر از سودآوری واقعی شرکت‌ها نوسان می‌کنند، زیرا هیجان، ترس، طمع و امید بازی را دگرگون می‌سازند.

چرخه زنجیره‌ای صعود و سقوط در بازارها

مسیر صعود و سقوط بازارها را می‌توان به شکل این مراحل زنجیره‌ای توصیف کرد:

1. اوضاع اقتصادی و سود شرکت‌ها رو به بهبود می‌گذارد (بهبود بنیادها).
2. این بهبود باعث تقویت روانشناسی بازار و رشد خوش‌بینی می‌شود.
3. سرمایه‌گذاران ریسک‌پذیرتر شده و برای خرید دارایی‌ها بازدهی کمتری را طلب می‌کنند.
4. قیمت‌ها فراتر از ارزش ذاتی افزایش می‌یابند.
5. توقعات به قدری بالا می‌رود که واقعیت دیگر قادر به پشتیبانی از آن‌ها نیست.
6. احساسات سرد شده، خوش‌بینی جای خود را به بدبینی می‌دهد و سقوط قیمت‌ها آغاز می‌شود.
7. قیمت‌ها به قدری پایین می‌روند تا دوباره جذاب و ارزنده شوند و چرخه جدید آغاز شود.

مارکس با نقل قولی از مارک تواین (Mark Twain) یادآوری می‌کند: «تاریخ تکرار نمی‌شود، اما هم‌قافیه است.» چرخه‌ها کپی برابر اصل گذشته نیستند، اما جوهره و الگویی کاملاً مشابه دارند.

الگوهای رفتاری و سوگیری‌های شناختی سرمایه‌گذاران

چرا بازارهای مالی این‌قدر دچار افراط و تفریط می‌شوند؟ چون برخلاف تئوری‌های کلاسیک مالی که فرض می‌کنند انسان‌ها کاملاً عقلانی رفتار می‌کنند، سرمایه‌گذاران به شدت تحت تأثیر احساسات و سوگیری‌های شناختی هستند. مارکس این الگوها را این‌گونه فهرست می‌کند:

• نوسان میان عقل و احساس: حتی با وجود اطلاعات درست، ترس یا طمع ناگهانی تصمیمات عاقلانه را نابود می‌کند.
• درک تحریف‌شده از واقعیت (سوگیری تأییدی): افراد فقط داده‌هایی را می‌بینند که با باورهای قبلی‌شان همخوانی دارد.
• ساده‌لوحی در روزهای خوش بازار: در اوج رونق، مردم عجیب‌ترین داستان‌ها و پیش‌بینی‌های رؤیایی را بدون راستی‌آزمایی باور می‌کنند.
• ترس از دست دادن (FOMO) و رفتار گله‌ای: تماشای سود بردن دیگران و ترس از عقب ماندن از جمع، سرمایه‌گذاران را وادار به ورود هیجانی به بازار در سقف‌های قیمتی می‌کند.

مراحل سه‌گانه بازارهای صعودی (گاوی) و نزولی (خرسی)

مارکس مراحل سه‌گانه بازار صعودی (Bull Market) را این‌گونه توصیف می‌کند:

• مرحله اول: فقط عده اندکی از افراد هوشمند و آینده‌نگر باور دارند که اوضاع بهتر خواهد شد.
• مرحله دوم: اکثر سرمایه‌گذاران متوجه بهبود واقعی وضعیت می‌شوند.
• مرحله سوم: همه متقاعد می‌شوند که اوضاع تا ابد عالی خواهد ماند و قیمت‌ها بی‌وقفه رشد می‌کنند (این نقطه اوج حباب است).

جمله طلایی مارکس این است: «کاری که انسان خردمند در آغاز انجام می‌دهد، فرد نادان در پایان انجام می‌دهد.»

در مقابل، مراحل سه‌گانه بازار نزولی (Bear Market) عبارتند از:

• مرحله اول: فقط عده کمی از افراد هوشیار متوجه خطرات و قیمت‌های حبابی می‌شوند.
• مرحله دوم: اکثر سرمایه‌گذاران متوجه خراب شدن اوضاع و نزول بازار می‌شوند.
• مرحله سوم: همه مطمئن می‌شوند که بازار تا ابد نابود خواهد شد و همه‌چیز رو به فناست. در این مرحله پدیده «تسلیم» (Capitulation) رخ می‌دهد و مردم دارایی‌های خود را در کف قیمتی حراج می‌کنند.

درس اسحاق نیوتن و حباب دریای جنوب

نمونه تاریخی این تسلیم روانی، سر لرد اسحاق نیوتن، یکی از بزرگ‌ترین دانشمندان تاریخ، در جریان حباب کمپانی دریای جنوب است. او ابتدا باهوش عمل کرد و در اوایل رونق سهم خود را با سود فروخت و خارج شد. اما پس از تماشای ثروتمند شدن روزافزون دوستانش، طاقت نیاورد، دوباره در سقف قیمتی وارد بازار شد و تقریباً تمام ثروتش را از دست داد. او بعد از این ماجرا گفت: «می‌توانم حرکت ستارگان را محاسبه کنم، اما جنون انسان‌ها را خیر!»

جمع‌بندی: همنوایی با چرخه‌ها

حباب‌ها یک ویژگی خاص دارند و آن باور جمعی به این گزاره است که «برای این دارایی هیچ قیمتی بیش از حد بالا نیست». سرمایه‌گذاری عاقلانه یعنی ارزش‌گذاری دارایی و خرید آن زیر قیمت واقعی. کار ما پیش‌بینی دقیق آینده نیست؛ بلکه باید جایگاه فعلی خود در چرخه را بشناسیم و به جای شنا کردن در خلاف جهت آب، خود را با چرخه‌ها همنوا کنیم.